Eric Berne, twórca analizy transakcyjnej, opracował koncepcję trzech stanów ego, które determinują nasze zachowanie, myślenie i odczuwanie. Te trzy stany to: Rodzic, Dorosły i Dziecko. Każdy z nich odgrywa istotną rolę w interakcjach międzyludzkich i wpływa na sposób, w jaki funkcjonujemy w społeczeństwie.
1. Ego Rodzic
Ego Rodzic to stan, który odzwierciedla przekonania, wartości i zachowania przejęte od rodziców oraz innych autorytetów. Dzieli się na dwa podtypy:
- Rodzic Krytyczny – surowy, wymagający, oceniający, wskazujący, co jest dobre, a co złe. Może być źródłem motywacji, ale także presji i poczucia winy.
- Rodzic Opiekuńczy – troskliwy, wspierający, dbający o innych, choć czasem nadopiekuńczy i kontrolujący.
Ludzie funkcjonujący w tym stanie często wydają polecenia, oceniają innych i kierują się zasadami wyniesionymi z dzieciństwa.
2. Ego Dorosły
Ego Dorosły to najbardziej racjonalna część osobowości, oparta na logicznym myśleniu, analizie sytuacji i podejmowaniu świadomych decyzji. Osoby działające w tym stanie:
- Zbierają i analizują informacje,
- Rozwiązują problemy na podstawie faktów,
- Zachowują spokój i obiektywizm,
- Są elastyczne i potrafią dostosować się do zmieniających się warunków.
Dorosły działa „tu i teraz”, bez wpływu przeszłości czy emocjonalnych obciążeń.
3. Ego Dziecko
Ego Dziecko to zbiór reakcji, emocji i zachowań ukształtowanych w dzieciństwie. Również dzieli się na dwa główne podtypy:
- Dziecko Naturalne (Wolne) – spontaniczne, kreatywne, radosne, ciekawe świata i pełne emocji.
- Dziecko Przystosowane – uległe, dostosowujące się do norm i oczekiwań innych, czasem buntujące się wobec narzuconych zasad.
Dziecko w nas odpowiada za twórczość, marzenia i emocje, ale może też być impulsywne i skłonne do unikania odpowiedzialności.
Zastosowanie koncepcji trzech stanów ego
Świadomość trzech stanów ego pomaga w lepszym rozumieniu siebie i innych, a także w budowaniu zdrowszych relacji. W komunikacji ważne jest, aby:
- Unikać dominującego Rodzica Krytycznego, który może prowadzić do konfliktów,
- Nie dawać się zdominować Dziecku Przystosowanemu, które może ograniczać naszą asertywność,
- Korzystać z Dorosłego jako mediatora, który pozwala na logiczne i skuteczne działanie.
Analiza transakcyjna Berne’a znajduje szerokie zastosowanie w psychoterapii, edukacji, a także w zarządzaniu i negocjacjach. Umiejętność rozpoznawania własnych stanów ego pozwala na większą samoświadomość i skuteczniejszą komunikację w życiu codziennym.